Sitemize üye olmayanlar resimleri göremez.
Üye olun ya da
Giriş Yapın
Divriği Ulu Camisi ve Şifahanesi
Sivas - Divriği
1228
1229
Mimar: Hürremşah bin Mugis el-Hılati
Sanatçılar: Ahmed bin İbrahim el-Tiflisî (ahşap minber)
Ahmed bin Muhammed (hattat ve nakkaş, 16.yüzyıl)
Yaptıranlar: Cami: Ahmed Şah ibn Süleymah Şah ibn Şehinşah
Şifahane: Adil Melike Turan Melik
Tarihi en az bilinen beyliklerden biri olan Mengücükoğulları dönemi yapısıdır. Cami, şifahane ve türbeyi tek bir yapıda bütünleştiren bir erken dönem külliyesidir. Yapılar, birbirlerinden bağımsız tipolojileriyle tek bir kompozisyon içinde erimeden, yan yana getirilmişlerdir. Divriği Ulu Camisi ve Şifahanesi, yapıldığı dönem açısından istisna oluşturan bezeme özellikleriyle dikkat çeker. Özellikle portalleri, 13. yüzyıl sonunda bile rastlanmayan coşkun, barok karakterleriyle birer başyapıt olarak nitelenmektedirler.
Cami
16. yüzyıl başındaki büyük depremde batı bölümü bütünüyle yıkılıp yeniden yapılmıştır. Anadolu Selçuklu cami tipolojisinin en görkemli örneğidir. Kıble duvarına dik uzanan beş sahınlı bir plan şemasına sahiptir. Orta sahın daha geniştir. Beşer bölümlü olan sahınlar, 16 sütun üzerine oturan değişik tipte tonoz ve kubbelerle örtülüdür. Mihrap önü kubbesi, döneminin bazı camilerinde olduğu gibi burada da görülür. Mihrap önü açıklığını izleyen tonoz örtülü ikinci açıklık adeta bir eyvan gibidir. Bunun ardından aydınlık feneri ile mukarnaslı bir kubbe, ağır bir nervürlü tonozla süslenmiş bir giriş öncesi açıklığı gelir. Orta sahın ve yan sahınlardaki bütün açıklıklar farklı bezemeli tonozlarla süslenmiştir. Son derece hareketli bir iç mekân düzeni yaratılmıştır.
Şifahane
Anıtsal bir yapı olmasına karşın camiye oranla çok daha yalındır. Yapı tipi olarak kubbeli medreseler grubuna giren şifahane, ortada dört sütun üzerine üç paralel tonozla örtülü geniş orta mekân ve biri girişte olmak üzere, değişik yıldızlı tonozlarla örtülü dört eyvandan oluşmaktadır. Ortaçağ medrese tipolojisinde özel bir yere sahiptir. Üç eyvanlı ve revaklı açık medrese planının, avlusu örtülü bir örneği görünümündedir. Dönemin medrese-şifahane yapıları içinde, ana eyvan dışında ikinci katı ayrıntılı olarak kullanan birkaç yapıdan biridir. Üst katın hangi amaçla kullanıldığı kesin olarak anlaşılmamakla birlikte öğrencilere ayrılmış olduğu tahmin edilmektedir.
Türbe
Yapının kurucusu Ahmed Şah ve ailesinin türbesi, o dönemde alışılageldiği üzere ana eyvanın kuzeydoğusundaki odada tasarlanmıştır. Kare bir taban oluşturularak tromplar üzerinde sekizgen bir tambur üzerinde prizmatik bir külahla örtülmüştür.
Bezeme özellikleri
Divriği Ulucamisi ve Şifahanesi'nin bezeme programı Türk ve İslam sanatı tarihinde çok özel bir yere sahiptir. Bu ünik bezeme programı, taş işçiliğinin kusursuzluğu ve simgesel, ikonografik içeriği ile olağanüstüdür. Kuzey Taçkapısı (Barok kapı) kapıyı dev bir çleenk gibi saran, alışılmamış gigürlerle kozmik ağaç kavramını simgelemektedir. Heykelsi yüksek rölyef teknikle işlenmiştir.
Şifahane Kapısı (Gotik Kapı), tamamlanmamış olsa da aynı kusursuz işçilik burada da kendini gösterir. Tasarım ve bezeme anlayışı açısından İslam mimarisinde benzeri yoktur.
Batı Taçkapısı, bütünüyle geometrik bir düzenleme içerir. Çift başlı kartal, tek yırtıcı kuş kabartmaları üsluplaşmanın olaağanüstü başarılı örnekleridir.
Kaynak:
Doğan Kuban;"Selçuklu Çağında Anadolu Sanatı", s.115-126, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2002.
Gönül Öney;"Anadolu Selçuklu Mimari Süslemesi ve El Sanatları", s.10-12,27-31,41-48, Türkiye İş Bankası Yayınları, Ankara, 1992.
Oktay Aslanapa;"Anadolu'da İlk Türk Mimarisi", s.25-30 Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yayını, Ankara, 1991.
Zeki Sönmez;"Başlangıcından 16. Yüzyıla Kadar Anadolu Türk İslam Mimarisinde Sanatçılar", s.164, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1989.
